Citaten van Andreas Kinneging

Uit 'Trouw', 27-9-2003, 'Letter en geest':

De prijs
Socrates verkondigt ondubbelzinnig dat niet aan leven, maar aan rechtvaardig leven de hoogste waarde moet worden toegekend. Hij verkondigt dat het beter is onrecht te lijden dan onrecht te doen. Hij verkondigt dat men nooit onrecht mag doen: dat geen kwaad met kwaad mag worden vergolden, wat ook de consequenties zijn. Al zou men het met de dood moeten bekopen. Ergo: morele waarden staan hoger in de waardenhiërarchie dan vitale waarden. Christus zegt vier eeuwen later niets anders. Ook hij preekt dat we altijd het moreel goede moeten doen, onafhankelijk van wat anderen ons aandoen, zelfs al moet men het met zijn leven bekopen.
Morele waarden zijn hogere waarden dan vitale waarden en dus ten opzichte van hen absoluut. Er mag nimmer mee gemarchandeerd worden, ook niet om het vege lijf te redden. Dat dit voor zowel Socrates als Christus meer was dan slechts een spel met woorden, blijkt wel uit het feit dat ze er beiden daadwerkelijk de prijs van het eigen leven voor hebben betaald.

Eerbied
'Tijdens de regering van Dareios', zo schrijft Herodotus, 'liet deze eens de bij hem vertoevende Grieken roepen en vroeg hen voor welke beloning zij bereid zouden zijn de lijken van hun vaders op te eten. Zij antwoordden dat zij dat voor geen geld ter wereld zouden doen. Daarop liet Dareios enige Kallatiërs komen, die de gewoonte hebben hun ouders op te eten. In bijzijn van de Grieken, die door een tolk het gesprokene konden volgen, vroeg hij hun tegen welke beloning ze bereid zouden zijn hun vaders door vuur te verbranden. Zij riepen luidkeels dat hij niet zulke goddeloze dingen moest zeggen.'
Hier is duidelijk sprake van een groot verschil in morele normen. Wat bij het ene volk een norm is, is bij het andere verderfelijk. Maar verschillen de achterliggende waarden van de Grieken en de Kallatiërs ook? Herodotus schrijft er niet over, maar het is waarschijnlijk dat bij beide volken dezelfde waarde in het geding is: eerbied voor de ouders.

Identieke waarden
Achter veel conflicterende normen gaat vaak één en dezelfde waarde schuil. Ook de verschillen tussen culturen, waarmee de westerse wereld op dit moment zo drastisch wordt geconfronteerd, zijn vooral verschillen in normen. Wie er oog voor heeft, kan achter deze verschillende normen vaak heel identieke waarden zien doorschemeren. Kennelijk hebben waarden een veel grotere eeuwigheidswaarde dan normen. Waarden als rechtvaardigheid, moed, eerlijkheid, vrijgevigheid, mededogen, vriendelijkheid, betrouwbaarheid en vele meer zijn absolute morele richtlijnen voor het menselijk bestaan, onafhankelijk van tijd en plaats.

Ware bestemming
Kant weet het mooi en treffend te beschrijven: 'Dat de mens zich bewust is dat hij dit kan (namelijk morele waarde laten prevaleren ten koste van zichzelf) omdat hij het moet, legt in hem een diepte bloot van goddelijke mogelijkheden, die hem als het ware een heilige huiver laten voelen wegens de grootsheid en verhevenheid van zijn ware bestemming.'

Pagina bijgewerkt 28 september 2003.