IJzeren gordijn

Het lijkt zomaar het laatste bericht voor het weerbericht van het NOS-journaal van acht uur op 11 augustus 1998: In een Spaanse enclave op de Marokkaanse kustlijn wordt een hekwerk opgericht om de vluchtelingenstroom richting Spanje in te dammen of om in elk geval iets in die richting te proberen. Men beseft namelijk dat de stroom zich voorlopig alleen maar zal verleggen.

Het begin is er: een nieuw ijzeren gordijn. Ditmaal niet om politieke doeleinden veilig te stellen, nee, ditmaal om economische belangen niet in gevaar te brengen. Beter gezegd: dit gordijn wordt opgezet ten behoeve van onze westerse economieën. Nog wat scherper gesteld: dit dient onze westerse rijkdom in die zin dat we niet te veel zullen behoeven te delen met de Noord-Afrikaanse landen, dat we ons niet of in elk geval minder zullen behoeven bezig te houden met de verschillen in rijkdom en dat we onze taak naar onze zwarte naasten voorlopig nog wat op de lange baan zullen kunnen schuiven.

Het kan waar zijn dat de inwoners van Noord-Afrika een andere mentaliteit hebben, minder bereid zijn om te werken voor inkomen en bezit, er meer op uit zijn te profiteren van andermans inspanningen; het kan waar zijn, maar ontslaat zo'n verschil in instelling ons van onze verantwoordelijkheid voor het wel en wee in onze wereld? Doen we door het bouwen van het gordijn van het kapitalisme dan geen afbreuk aan de mogelijkheden die ons in onze rijkdom in handen gegeven zijn?

Ik heb de wijsheid niet in pacht, maar ik vraag me wel ernstig af hoe we dit gordijn denken te kunnen verantwoorden. We sluiten mét onze ogen onze grenzen en denken kennelijk van onze verantwoordelijkheid af te zijn. Maar zou dat kunnen, je verantwoordelijkheid inperken door middel van een zelf opgetrokken hekwerk? Het is toch zo dat naarmate je groter rijkdom verwerft, daarmee ook je verantwoordelijkheden toenemen?

Ik weet heel goed dat velen proberen zonder te veel inspanningen mee te profiteren van onze verworvenheden. Maar juist daarom vind ik dat gordijn zo kwalijk: het schermt ons af van onze verantwoordelijkheid. We creëren een nieuwe scheidslijn die steeds langer en steeds hoger zal moeten worden, een scheidslijn van geld en van verantwoordelijkheid. We geven daarmee aan deze wereld met z'n tegenstellingen in armoede en rijkdom niet te willen. We sluiten onze ogen voor de schaduwkant van onze welvaart. We negeren dat rijkdom slechts kan bestaan bij de gratie van armoede. We kiezen voor onszelf en de ander kan stikken.

Ik weet de oplossing niet, maar dit ijzeren gordijn is zeker géén oplossing. We zullen het daarmee wat jaren, misschien enkele tientallen jaren, redden, maar het zal ons niet gelukkiger maken én het gordijn zal vallen. Ooit zal het vallen. Onze broeders zullen ons rekenschap vragen. En misschien zal God ons rekenschap vragen. Rekenschap voor de nood en de dood van velen. Ik weet de oplossing niet, maar ik voel op mijn klompen aan dat wat we nu doen, niet kan!

Gert Hardeman

Pagina geschreven 11 augustus 1998.