Onderwaterscherm

Mijn zus was op bezoek. Ze vertelde over haar probleem met het vanuit de computer op papier krijgen van een stuk tekst. Steeds gebeurden er dingen die ze niet bedoelde en niet wilde; steeds was de opmaak van de uitdraai niet wat ze voor ogen had.

Kennelijk gaat ze niet erg veel met de computer om. Net als ik bleek ze nog te werken met WP-5.1. Ik weet niet of andere tekstverwerkers ook zoiets hebben, maar de onze heeft een onderwaterscherm. Ach, de meeste lezers zullen dat wel kennen.

Pas toen ze zich dat onderwaterscherm (weer) realiseerde, konden al die onverwachte en niet gewenste printermanoeuvres ineens gewoon tussen de tekst in het bestand teruggevonden worden. Daar stonden ze, de voor haar onjuiste codes, open en bloot, terwijl ze op het gewone scherm verborgen bleven. De schellen vielen haar van de ogen: juist, zó zit dat! En zo kreeg ze haar bestand weer in de hand.

Ze kwam in ons gesprek op dat onderwaterscherm toen we het hadden over al die onbewuste zaken die steeds weer ons leven beïnvloeden. Waarom doen we dingen zoals we ze doen en waar komen eigenlijk onze meest persoonlijke gewoontes vandaan, ook die waarmee we soms, of steeds weer, met onszelf of met anderen in botsing komen? Waarom maken we op bepaalde punten steeds weer dezelfde fouten, vaak al voor we er zelf erg in hebben? Ineens ging haar een licht op: 'Het is net als met dat onderwaterscherm!'

In zo'n tekstbestand staan allerlei codes. Je moet 'onder water gaan' om ze te kunnen zien en pas dan kun je ze veranderen of eventueel weghalen. Pas daarmee krijg je de opmaak van je uitdraai onder controle. Als je werkt met een door een ander aangemaakt tekstbestand, kan het allemaal nóg veel ingewikkelder zijn: sommigen strooien kwistig met codes om daarmee niet optimale instellingen van hun programma of omissies in hun computerconfiguratie te neutraliseren. Bij de maker van zo'n bestand werkt het dan wellicht allemaal goed, maar wee je gebeente als je ermee in een andere computer komt! Dan is alles namelijk ineens geheel anders ...

In onze tekstverwerker drukken we op F11 om de toegevoegde codes zichtbaar te maken. Daarmee krijgen we de opmaakproblemen duidelijk. Maar in ons leven is het minder eenvoudig, alleen al omdat er verschillende lagen zijn in het onderwaterscherm. In al die lagen zijn codes aangebracht, niet alleen door onszelf, maar door allen die hun invloed in ons leven deden en doen gelden. De ene laag bevat vooral de eigen codes, een andere die van onze meest nabije omgeving. Een diepere laag herbergt codes die vaak al veel minder duidelijk zijn, ook al omdat ze ouder zijn. Die komen onder anderen van onze opvoeders. En er is een nog diepere laag. Daarin staan de codes die al met onze genen bij ons zijn binnengekomen en ook codes uit mogelijk andere tijden of - voor wie daarin geloven - uit vroegere levens. Velen durven het niet aan al die codes en hun effecten, eventueel met hulp van medemensen, te leren doorgronden. En als je dan dat alles maar liever gewoon wegstopt, bijvoorbeeld omdat het je te onzeker of te angstig maakt of omdat je het allemaal veel te lastig en te ingewikkeld vindt, als je de toenaderingspogingen daarin van mensen die naast je staan uit de weg gaat, dan krijg je geen grip op soms heel belangrijke dingen van je leven en kan het gaan lijken of je leven zich daarin aan je voltrekt. Je reageert wel op jezelf en op je omgeving, maar je weet niet vanuit welke laag je reactie komt, laat staan dat je beseft welke code eraan ten grondslag ligt en waar die code vandaan komt. Je neemt of ontwijkt initiatieven, maar zij die met een open hart vlak naast je staan, begrijpen soms meer van je drijfveren dan je dat zelf doet.

Mensen durven soms de F11-toets van het leven niet aan. Ze leven alsof alles gewoon duidelijk is en vastligt. Om de diepere lagen lopen ze maar liever heen. Ze houden dan ook niet van 'dat softe gedoe'. Dat ze op steeds dezelfde punten zich bezeren, dat ze steeds opnieuw dezelfde soort conflicten hebben, nemen ze voor lief. Als je oogkleppen opzet om alleen vooruit te kunnen kijken, is er minder reden om bang te zijn. Maar wie, met alle pijn en moeite die dat met zich meebrengt, de eigen codes leert begrijpen, opent daarmee wegen om, tot op zekere hoogte, het script van het eigen leven te leren begrijpen en besturen.

Gert Hardeman