Relatie, samen of strijd?

Mensen hebben iets geheimzinnigs in hun hormoonstelsel: plotseling kunnen ze verliefd worden. Een paar signalen van erkenning, van gezien worden, kunnen ze al in vuur en vlam zetten. Dat gebeurt gemakkelijker bij jongeren: zij zijn onbevangener en soms zijn ze nauwelijks kritisch naar de persoon naar wie hun gevoelens zomaar kunnen uitgaan. Het hart gaat sneller kloppen, het gevoel van erkenning, van belangrijk zijn, smaakt, als het over en weer een beetje beantwoording vindt, voortdurend naar meer. Soms vormen mensen zo al een gezinnetje zelfs voor ze elkaar hebben leren kennen in kwade dagen. En soms gaat dat ook goed of zelfs heel goed! Wat is het dat mensen zó aanspreekt in de ander dat ze vanaf hetzelfde moment bereid zijn zichzelf op te geven en zelfs in te leveren? Het is bekend dat bij jongeren het uiterlijk daarin een prominente rol speelt, naast natuurlijk van die geheimzinnige details in houding, stem, oogopslag en vele andere specifieke trekjes. Vaak beleeft men aan die ander dan ook een soort mysterie en is vanaf dat moment het streven om dat te ontsluieren. Ouderen worden dikwijls kritischer naar anderen en dus minder snel verliefd. Naast van die uitspringende aansprekende details worden ook de schaduwkanten van iemands persoonlijkheid door wat ouderen sneller ingeschat. Ze zijn zich veelal meer bewust van dat iemands kracht vaak tegelijk zijn of haar zwakte is, van dat elke plus een min in haar kielzog meevoert.

Een ander aspect is het gegeven dat velen zich zonder levenspartner incompleet voelen en dat als een tekort ervaren in het leven van alledag. Ook die gevoelens zetten aan tot uitzien naar de ander. Op zich is daar niets mee mis. Maar wat dikwijls ook gebeurt, is dat de mens die (nog) niet in harmonie kwam met zichzelf het verlangen ontwikkelt dat individuatieproces over te slaan door zich aan een ander te verbinden. Dat kán eenvoudig niet en zal zich vroeger of later in de eigen persoonlijkheid zowel als in de relatie wreken. Die eigen persoonlijkheid is, figuurlijk gesproken, het ijsje; de relatie is als de slagroom op het ijs een extra daarbij. Als het ijs ontbreekt, is het ijsje geen ijsje meer. Maar als er geen slagroom is, kan de ijsco toch volwaardig zijn. Eerst dus is nodig dat de individuele mens in harmonie komt met zichzelf, tevreden raakt met zichzelf, zichzelf op waarde leert te schatten. Vaak is dat niet eenvoudig en werkt ook onze opvoedingscultuur, waarin immers te gemakkelijk alle eigenheid en initiatief worden afgewezen of ten minste als lastig worden ervaren, niet echt mee aan het ontwikkelen van gezond gevoel van eigenwaarde. Te veel opvoeders zijn geneigd vooral te streven naar aanpassing van de hen toevertrouwde kinderen aan de eigen of aan de groepsnorm en hebben daarmee te weinig ruimte om juist de eigenheid van het kind onder ogen te zien en te stimuleren. Kinderen voelen de afkeuring die schuil gaat achter de blokkerende interventies van hun ouderfiguren en leren dat ze pas deugen als ze zichzelf opzij zetten en zich aanpassen aan de ander (de opvoeder of de groep). Dat kan dus niet leiden tot zelfacceptatie en rijping van de persoonlijkheid. Juist mensen die in onvrede zijn met zichzelf vallen gemakkelijk voor erkenning en waardering van een geliefde en zijn te snel geneigd zichzelf aan diegene te offeren. Het misverstand is dat ze hopen in het zich uitleveren de vaak moeizame of zelfs pijnlijke eigen ontwikkeling te zullen kunnen ontlopen.

Dan echter, nog voor of nadat het huwelijk is gesloten en misschien de eerste kinderen zich al hebben aangemeld, raakt de verliefdheid bekoeld en breekt alsnog de strijd om de macht los. Mensen hebben daar vanuit hun opvoeding en persoonlijkheid heel eigen strategieën voor ontwikkeld en ook tussen mannen en vrouwen zijn verschillen aan te wijzen in de gehanteerde methodieken om te pogen de ander onder de duim te krijgen. Waar het op neer komt, is dat de ander zijn of haar erkenning verliest doordat het zoeklicht niet langer is gericht op te ontsluieren geheimen of op juist die aansprekende eigen(aardig)heden waardoor de eerste gevoelens gewekt werden, maar dat nu al die puntjes waarin de geliefde niet aan diepere verwachtingen voldoet voor het voetlicht komen. Die verwachtingen hangen dan veelal samen met de tekorten in de eigen persoonlijkheidsontwikkeling. Je bent gaan verwachten of je bent begonnen te eisen dat je geliefde jouw tekorten aanvult en invult, zodat je zelf vollediger mens zult zijn. Deze misvatting houdt heel veel relaties in haar greep gevangen! Het is niet mogelijk vollediger of rijper of gelukkiger te worden door wat je geliefde je al dan niet geeft. Rijping is strikt persoonlijk en een ander heeft daar niets mee van doen. Als je je eigen persoonlijkheidsontwikkeling afhankelijk gaat maken van het doen en laten van wie anders dan jezelf dan ook, ben je op de verkeerde weg. En toch: hoeveel strijd wordt er niet gestreden in relaties om de ander in je macht te krijgen, zijn of haar doen of laten onder controle te hebben en te houden en hoeveel gevoelens van miskenning, onbelangrijkheid en niet langer gehoord zijn worden hiermee niet geactiveerd en onderhouden? Dan ben je inmiddels ontevreden met je relatie en wanhopig probeer je voor jezelf iets van de verloren tevredenheid te herwinnen door eisen te stellen aan je geliefde in plaats van door van je eigen (vergane) liefde te geven. Want zo gaat het dan: Ik ben ontevreden, dus ongelukkig en jij alleen kunt dat veranderen. Als jij nu maar (...), dan zal alles beter zijn. Zo werkt het niet en zo zal het evenmin ooit kunnen werken. In dit patroon van eisen en manipuleren met (schuld)gevoelens zul je slechts verdere verwijdering en emotionele afsluiting van en voor de ander tegenkomen en zit je precies aan de tegenovergestelde pool van wat we verliefdheid noemen. Vele relaties wankelen aan deze pool voort en de partners zouden zichzelf en de ander meer recht doen door de relatie te beëindigen. Maar er is iets vreemds met dit soort gevoelens. Verliefdheid wakker je aan door haar, als opvoeder bijvoorbeeld, te proberen af te remmen. Iemands eigen(aardig)heden wakker je evenzo aan door te pogen die te elimineren en door niet-eigen gedragspatronen aan de geliefde (die inmiddels de gehate geworden is) op te dringen. Als je geliefde zich onvrij voelt om te zijn wie hij of zij is, zal elke nieuwe eis die aan hem of haar gesteld wordt slechts meer verzet oproepen en het blijven doorgaan in een relatie die slechts wrevel en verzet oproept, zal voor alle betrokkenen leiden tot een blokkering in de eigen groei- en ontwikkelingsmogelijkheden.

Wat en hoe dan wel? Het is duidelijk dat bij negen van de tien geliefden de verliefdheid vroeger of later overgaat en daarmee is dan de tijd van respect aangebroken. De ander is niet jij, net zomin als jij de ander bent. Wat je gezamenlijk hebt, kun je uitbuiten en koesteren, maar onherroepelijk raak je geconfronteerd met tegenstrijdige wensen en belangen. Dan is er duidelijkheid nodig, over en weer, en vervolgens onderhandeling. Het gaat om wat ik van mijn partner verlang en wat hij of zij wil van mij. Daar zijn dingen bij waarin geen overeenstemming zal kunnen worden bereikt zolang beiden zichzelf recht doen. En dat jezelf recht doen is op den duur nu eenmaal de eerste vereiste voor een gezonde relatie. Niet alles zal dus mogelijk zijn, maar waarschijnlijk zullen er over en weer wel wensen zijn die kunnen worden waargemaakt, zolang ze als wensen of verlangens en niet als eisen gesteld worden. Door te wensen geef je je partner immers ruimte om vrijwillig van zichzelf te geven; door eisen ontneem je de ander zijn of haar vrijheid en lok je de strijd steeds verder uit. Door van de ander te wensen, terwijl hij of zij de volle vrijheid houdt te weigeren, geen zin te hebben of andere prioriteiten, geef je het oude gevoel van verliefdheid en ook verdere persoonlijkheidsrijping aan beide kanten nieuwe lucht. De ander zal echter (vrijwel) nooit in al je willen en wensen kunnen voorzien en het is gekkenwerk dat toch te verlangen. Daarnaast gaat het in een relatie niet alleen om ontvangen, het gaat ook om geven. Dat is een levensles die vaak moeilijk verstaan en geleerd wordt. Op een of andere manier verstaan mensen de kunst beter hun hart, hun gevoel te verstokken (verharden) en vooral te focussen op de fouten van de ander. Hij of zij echter die in staat raakt om het goede in de ander te zien, te waarderen en te stimuleren en daarnaast leert dat het eigen geluk nooit afhankelijk kan zijn van welke ander dan ook, zal vroeger of later een ander geheim ontdekken: het geheim dat geven van jezelf (aan je geliefde) wel werkt en dat wat je eerlijk verlangend terugvraagt in deze gevende houding ineens weer kans maakt op vervulling. Vragen staat immers vrij en uitleggen hoe belangrijk iets voor je is evenzo. Ga er niet vanuit dat je partner maar moet zien of ruiken wat je nodig hebt: dat is in negen van de tien relaties gewoon een brug te ver. Communiceer je wensen en sta open voor die van de ander. Ga niet op wat de ander van je wil in als je daarmee jezelf geen recht doet of als je daar niet aan toe bent en heb geduld als je partner tijd nodig heeft. Geef de ander de ruimte om zichzelf te zijn en geef van jezelf, van je liefde, zodra je hart je dat ingeeft. Die liefde moet je kunnen terugvinden als je weer ruimte creëert om de ander te zien in een eerlijk perspectief. En soms: besluit liever jezelf en de ander recht te doen door de relatie te beëindigen dan door te gaan in de spiraal van onrecht die aan één of beide kanten niet meer te doorbreken is.

Pagina laatst bijgewerkt #####.