Kuitert en Jezus

Het moest ervan komen: de studie van theoloog H.M. Kuitert over Jezus als nalatenschap van het christendom*). Geen lichte kost, maar tegelijk voor zoekers als ik een boek om in één adem uit te lezen.

Jezus heeft dus afgedaan als middelaar en zijn dood is gewoon een menselijke misdaad, een vergissing. Hij was niet méér God dan u en ik God zijn en allerlei uitspraken als 'Ik ben de Weg' en 'niemand komt tot de Vader dan door mij' heeft hij ten onrechte gedaan, of misschien nog waarschijnlijker: zijn hem achteraf gemakshalve in de mond gelegd.

Mijn gevoelens zijn dubbel. Ik ben opgegroeid met Jezus als middelaar en redder en ik heb pas later vanuit mijn eigen geloven langzaamaan geleerd van dat beeld afstand te nemen. Dat bracht me in botsing met de traditionele kerkelijke opvattingen, ook van de kerkelijke groep waarin ik nu wel verkeer. In zulke kringen zal het boek van Kuitert weinig gelezen en misschien ook wel doodgezwegen worden, of er zal ongezouten weinig gefundeerde kritiek op losgelaten worden. Men zal er doorgaan met de Jezusverering zoals die tot nu toe gepraktiseerd werd en de groeiende nieuwe stroming zal er geen ruimte vinden. Negeren en buitensluiten zijn krachtige afweermechanismen! Er moeten echter ook bínnen deze groepen zelf talloze gelovigen zijn die de Jezusverering allang achter zich lieten. Velen van hen zullen veiligheidshalve of om de lieve vrede hun mond blijven houden en misschien zullen ze zich (meer) terugtrekken of afhaken. Er zal in christelijk Nederland al met al niet veel veranderen.

Toch is er voor mij persoonlijk wel iets veranderd. Ik wist wel dat ik in mijn opvattingen niet alleen stond, maar vaak vóélde ik me daarin wel alleen. Een aantal dagen na lezing van het boek van Kuitert voel ik nog steeds de erkenning van wat mijn geloven mij allang had duidelijk gemaakt. Dat is het goede van dit boek: Het is nu allemaal eens luid en duidelijk gezegd.

Het boek zet aan tot persoonlijke positiebepaling en keuze. In hoe die keuze uitvalt, zal het angstniveau waarmee mensen leven een rol spelen. De meesten zullen vanuit hun angsten kiezen voor het geloof der vaderen, maar er zullen er meer komen die de andere weg kiezen, die het aan zullen durven minder dingen zeker te weten en meer uit te gaan van het eigen geloofsbeleven, of die terug zullen keren tot het joodse geloof, zoals ook Jezus zelf geloofde. Een probleem is dat die nieuwe stroming bij de behoudende groep, vanwege haar angstniveau, geen ruimte of respect zal vinden. Dat is begrijpelijk, omdat deze traditionele christenen anders het gevoel zouden krijgen dat alle zekerheid hen ontglipt. Het maakt tegelijk, voor wie Kuitert volgen, het zelf wel respectvol in gesprek blijven tot een niet gemakkelijke opgave.

Jezus gaf een voorbeeld van een leven zoals velen denken dat God het leven van mensen wil. Het is overigens niet het enige voorbeeld. Het loslaten van de Jezusverering kan ons terugbrengen bij onze verantwoordelijkheid voor het eigen leven en ons helpen ons niet langer blind te staren op één die ons is voorgegaan. Want zoveel is wel duidelijk: als méns wordt Jezus door velen wegvergoddelijkt en zijn voorbeeld wordt daarmee gemakshalve als voor echte mensen onbereikbaar terzijde geschoven.

Was het niet Jezus zelf die volgens Lucas zei dat hij gekomen was om verdeeldheid in plaats van vrede te brengen?

*) H.M. Kuitert, Jezus: nalatenschap van het christendom

Gert Hardeman

Citaten van Kuitert

Pagina laatst bijgewerkt 9 maart 1999.