- pseudoniem voor Christa Widlund-Broer, psychoanalytica (1945)
Uit 'Sta meer stil bij de schoonheid van het gewone leven', interview NRC 6-3-2024, door Mischa Spel
Gewoon weg
Hoop je op een hiernamaals?
Nee, daar zie ik niet zoveel in. Je bent gewoon weg. Je leeft door in de geheugens van wie van je hield. En in mijn geval staan er in bibliotheken nog wat boekjes.

Naarden-Vesting, gedicht Anna Enquist, aan de gevel van een huis, 22-11-2013
Uit 'Het geloof is een collectieve psychose', interview in de reeks 'Tien Geboden', 'Trouw', 12-9-1998, door Arjan Visser
Projectie
God bestaat niet. Ik ben er altijd van overtuigd geweest dat een notie als 'God' een projectie van mensen is. Ik geloof dat mensen een ouderfiguur zoeken die over hen waakt; iemand die wél heel het overzicht heeft en voor ze zal zorgen.
Zich vastklampen
Gij zult niet dit en gij zult niet dat, wat een idiotie is dit eigenlijk? Wie zegt dat? Ik begrijp het wel: dit is de neerslag van een cultuur. Deze gebodenreeks heeft eeuwenlang structuur gegeven aan ons soort maatschappijen. Het is de noodzaak die mensen voelen om zich vast te klampen aan iets wat stevigheid geeft. Dan is zo'n rijtje heerlijk, al is het maar om naar te streven (...)
Bidden ook
En ik vind de druk die het christelijk volksdeel wat dit soort zaken betreft op de rest van de mensen wil leggen dan ook behoorlijk irritant. 'Vloeken is aangeleerd.' Vlieg op zeg. Ik zag ooit dat op één van die bordjes daaronder was geschreven: 'Bidden ook.' Dat vond ik zó goed! Dat had ik zelf willen bedenken.
Eer je kinderen eerst
Eer uw vader en uw moeder.
Eer je kinderen eerst maar eens, dat lijkt me veel belangrijker. Een kind is hulpeloos. Ouders moeten rekening houden met hun kinderen, zich proberen te verplaatsen in hun kinderen. Ze moeten voor veiligheid zorgen en trouw zijn, zodat het kind een goede start heeft.
Angst voor de eigen ouderdom
Het lijkt wel of het bestaan van oude mensen slechts gezien wordt als een last in plaats van een verrijking. Oudere mensen hebben toch iets meegemaakt wat wij niet hebben meegemaakt. Ze waren er in een tijd waarin wij nog niet bestonden, dus daar zou je ook nieuwsgierig naar kunnen zijn. Misschien heeft het iets te maken met angst voor de eigen ouderdom dat maar zo weinigen zich hiermee bezig willen houden.
Waan
Nee, ik zie dat hele geloof toch als een collectieve psychose.
Eigenlijk is het een waan, maar het wordt niet als een
psychiatrische ziekte aangemerkt omdat zoveel mensen er last
van hebben. (...) Als therapeut zou ik op het intakeformulier
van een patiënt die ‑ op een ander gebied ‑ dergelijke symptomen vertoonde een code invullen op de DSM-IV:
ernstige waan.
Tolerantie
Trouw heeft iets met tolerantie te maken. Een trouwe vriend is iemand die achter je blijft staan, ook als hij het niet met je eens is, of als je iets vervelends hebt gedaan.
Ook gezagsdragers
Maar als een staat aan zijn onderdanen oplegt dat stelen niet mag, moeten de gezagdragers het zelf ook niet doen. Wat dat betreft kan ik me behoorlijk ergeren aan de Europarlementariërs die nog even op vrijdagochtend naar Straatsburg gaan om een handtekening te zetten zodat ze nog een paar honderd gulden reisvergoeding kunnen opstrijken. Zo zijn er talloze voorbeelden.
Je verplaatsen in de ontvanger
Het overdreven nadruk leggen op 'altijd eerlijk zijn' kan ook een heel agressieve kant hebben. De waarheid spreken is een erg egoïstische gedachte. Als ik mij nu even verplaats in een christelijk iemand die naar dit gebod luistert, dan zie ik toch iemand voor me die met name denkt aan zijn eigen zielenheil: ik ben goed, want ik spreek de waarheid. Terwijl het in het menselijk verkeer niet zo is dat je alleen maar met jezelf te maken hebt, maar ook met degene tegen wie je praat. Ik vind het ook belangrijk dat je probeert je te verplaatsen in de ontvanger van de boodschap, in zijn waarheid en in het vermogen van deze man of vrouw om te horen wat een ander zegt.
Omdat we niet tevreden zijn
Mensen het begeren verbieden is nou werkelijk het slechtste wat je kunt doen. Natuurlijk moet je verlangen naar dingen die je niet hebt; dat is nu precies wat je op de been kan houden. Begeren kan je aanzetten om iets te ondernemen, iets te bereiken. Dat is alleen maar goed volgens mij. Wij ontwikkelen ons toch omdat we niet tevreden zijn met hoe het is?
Pagina gemaakt 6 september 2000, laatst bijgewerkt 5-10-2026
Home --- Citatenindex