- schrijver, dichter, vertaler (1875-1926)
Uit 'Brieven aan een jonge dichter'
vertaling: Theodor Duquesnoy (1985)
Uit noodzaak geboren
Een kunstwerk is goed als het uit noodzaak geboren is.
Een heel samenspel van dingen
In wezen en vooral in de diepste en belangrijkste dingen zijn wij onnoemelijk alleen, en om elkaar raad te kunnen geven of zelfs te kunnen helpen moet er veel gebeuren; er moet veel lukken, een heel samenspel van dingen moet zich voordoen om het één keer te laten welslagen.
Eerst tot wasdom komen
Laat uw oordelen rustig en ongestoord tot ontwikkeling komen, een ontwikkeling die, zoals iedere vooruitgang, diep van binnenuit moet komen en door niets kan worden opgejaagd of bespoedigd. Alles moet eerst tot wasdom komen en pas daarna worden gebaard.
Alleen voor de geduldigen
Kunstenaar zijn betekent: niet rekenen en tellen; rijpen als de boom die zijn sappen niet opstuwt en die rustig in de voorjaarsstormen staat zonder bang te zijn dat er geen zomer zal volgen. De zomer komt toch. Maar alleen voor de geduldigen die leven alsof de eeuwigheid voor hen ligt.
Leef nu uw vragen
U bent zo jong, in het leven nog zo onervaren, dat ik u, mijn beste, zo goed ik kan zou willen vragen geduld te hebben met alles wat in uw hart nog niet tot een oplossing is gekomen en te proberen de vragen zelf lief te hebben als voor u niet toegankelijke kamers en als boeken die in een volkomen onbekende taal zijn geschreven. Zoek nu niet naar de antwoorden die u niet gegeven kunnen worden, omdat u niet in staat zou zijn ze te leven. En het gaat erom alles te leven. Leef nu uw vragen. Misschien leeft u dan gaandeweg, ongemerkt, op een dag in een ver verschiet het antwoord binnen.
Zintuigelijke waarneming
De lichamelijke wellust is een zintuigelijke waarneming zoals het zuivere kijken of het pure gevoel van een mooie vrucht op onze tong.
Steeds weer een begin
En als het angstig en pijnlijk voor u is om aan uw jeugd te denken en aan het eenvoudige en stille dat daarbij hoort, omdat u niet meer in God kunt geloven die daar overal in voorkomt, vraag uzelf dan af, mijn beste Kappus, of u God werkelijk hebt verloren. Is het niet veeleer zo dat u hem nog nooit hebt bezeten? (...) Gelooft u dat iemand die hem werkelijk bezit hem als een kiezelsteen kan verliezen, of denkt u ook niet dat degene die hem bezat alleen nog maar door hem verloren zou kunnen worden? (...) Wat weerhoudt u ervan zijn geboorte te verleggen naar toekomstige tijden en uw leven te leven als een smartelijke en mooie dag in de geschiedenis van een grote zwangerschap? Ziet u dan niet dat alles wat gebeurt steeds weer een begin is, en zou het niet Zijn begin kunnen zijn?
Het moeilijkste
Liefhebben van mens tot mens: dat is misschien wel het moeilijkste dat ons is opgelegd, het hoogste, de laatste proef en beproeving, het werk waarvoor al het overige werk slechts voorbereiding is.
In dezelfde mate
In dezelfde mate waarin wij ons als enkeling aan het leven wagen, zullen die grote dingen ons, de enkeling, meer nabij komen. De eisen die de zware arbeid van de liefde aan onze ontwikkelingsgang stelt, zijn meer dan levensgroot (...)
Het nieuwe staat er zwijgend middenin
Als het ons mogelijk was om verder te kijken dan ons weten reikt, en nog een klein stukje over de vestingwallen van onze voorgevoelens heen, misschien zouden we ons verdriet dan met een groter vertrouwen dragen dan onze vreugde. Want het zijn de ogenblikken waarin iets nieuws in ons is binnengegaan, iets onbekends; onze gevoelens verstommen in beschroomde bevangenheid, alles in ons deist achteruit, er ontstaat een stilte, en het nieuwe, dat niemand kent, staat er zwijgend middenin.
Uit de mensen zelf
Zo zal men geleidelijk ook leren inzien dat datgene dat wij ons lot noemen uit de mensen zelf tevoorschijn komt en niet van buitenaf hen binnengaat.
De loop van wat komen gaat
Zoals men zich lange tijd in de loop van de zon heeft vergist, vergist men zich nog altijd in de loop van wat komen gaat. De toekomst ligt vast, maar wij bewegen ons in de oneindige ruimte.
Angst
Want het is niet alleen door luiheid dat de menselijke verhoudingen zich van geval tot geval zo onnoemelijk eentonig en onvernieuwd herhalen, het is de angst voor een of andere nieuwe, onzekere ervaring waartegen men zich niet opgewassen waant.
Onze verschrikkingen
Want als wij ons het bestaan van de enkeling voorstellen als een vrij grote of vrij kleine kamer, dat blijkt dat de meesten enkel een hoek van hun kamer leren kennen, een plaats aan het raam, een strook waarover ze heen en weer lopen. Dan hebben ze een bepaalde zekerheid. En toch is de gevaarvolle onzekerheid zoveel menselijker. (...) Om ons heen zijn geen vallen en strikken geplaatst, en niets zou ons hoeven beangstigen of kwellen. (...) Wij hebben geen reden tot argwaan jegens onze wereld, want zij is niet tegen ons. Heeft zij verschrikkingen, dan zijn het onze verschrikkingen; heeft ze afgronden, dan behoren die afgronden aan ons toe (...)
Overgangsfase
Waarom wilt u een of andere verontrusting, een of ander leed, een of andere zwaarmoedigheid van uw leven buitensluiten, nu u niet weet wat die gevoelsaandoeningen in u teweegbrengen? Waarom wilt u zichzelf achtervolgen met de vraag waar het allemaal vandaan komt en waar het heen leidt? Terwijl u weet dat u zich in een overgangsfase bevindt en maar al te graag zou veranderen.
Buitengewone omstandigheden
De buitengewone omstandigheden van een eenzame en hulpeloze jeugd zijn zo moeilijk, zo gecompliceerd, zo aan vele invloeden blootgesteld en terzelfder tijd zo aan ieder werkelijk levensverband ontrukt dat men, waar zich een zonde in de jeugd voordoet, het niet zonder meer een zonde mag noemen.
In de voorbije jaren vond ik nog andere citaten en ook diverse bewerkingen van teksten van Rilke:
De trede van het antwoord
Je moet soms lang op de drempel van de vraag staan voordat je een voet durft te zetten op de trede van het antwoord.
De vraag beweegt
Het is de vraag die ons beweegt, niet het antwoord.
Het nieuwe in ons
Als het ons mogelijk was om verder te kijken dan ons weten reikt en nog een klein stukje over de vestigingswallen van onze voorgevoelens heen, misschien zouden we dan ons verdriet met een groter vertrouwen dragen dan onze vreugde. Want het zijn de ogenblikken waarop iets nieuws in ons is binnengegaan, iets onbekends. Onze gevoelens verstommen in beschroomde bevangenheid, alles in ons deinst achteruit. Er ontstaat een stilte en het nieuwe, dat niemand kent, staat er zwijgzaam middenin. Hoe stiller, hoe geduldiger en opener wij in ons verdriet zijn, des te dieper en vastberadener komt het nieuwe in ons.
Vertrouwd en getrouw
Wij hebben geen reden tot argwaan jegens onze wereld, want zij is niet tegen ons. Heeft zij verschrikkingen, dan zijn het onze verschrikkingen; heeft zij afgronden, dan behoren die afgronden aan ons toe; zijn er gevaren, dan moeten wij proberen ze lief te hebben. En als wij ons leven maar inrichten volgens die stelregel die ons aanraadt altijd voor de moeilijke weg te kiezen, dan zal datgene wat ons nu nog allervreemdst toeschijnt ons zeer vertrouwd worden. Hoe zouden wij die oude mythen kunnen vergeten die aan de wieg van alle volkeren staan - de mythen over draken die op het allerlaatste ogenblik in een prinses veranderen; misschien zijn alle draken uit ons leven wel prinsessen die er alleen maar op wachten ons eens mooi en moedig te zien. Misschien is al het verschrikkelijke in diepste wezen wel het hulpeloze dat ons om hulp vraagt.
Draken en liefde
Wellicht zijn alle draken in ons leven
uiteindelijk prinsessen
die er in angst en beven slechts naar haken
ons eenmaal dapper en schoon te zien ontwaken.
Wellicht is alles wat er aan verschrikking leeft
in diepste wezen
wel niets anders dan iets
dat onze liefde nodig heeft.
Februari 2008, gevonden op internet:
Zoeken en begrijpen
Allen die u zoeken, verzoeken u
En zij, zo zij u vinden, binden u
aan beeld en gebaar.
Maar ik wil u begrijpen
zoals de aarde u begrijpt;
met mijn rijpen
rijpt
uw rijk.
Ongestoorde ontwikkeling
Men moet geduld hebben
met het onopgeloste in het hart
en proberen de vragen zelf lief te hebben
als ontoegankelijke ruimtes,
als boeken, geschreven in volkomen onbekende taal.
Wanneer men die vragen leeft,
leeft men misschien geleidelijk,
zonder het te merken,
op een ongewone dag
het antwoord binnen.
Zie ook hier voor een bewerking van en toelichting op deze tekst.
Wees geduldig
Wees geduldig jegens alles wat nog onduidelijk is in je hart
en probeer van de vragen zelf te houden.
Zoek nu niet naar de antwoorden;
die kunnen je niet gegeven worden,
want je zou niet in staat zijn ze te leven.
En je moet juist alles leven.
Ervaar nu de vraag.
Misschien zul je dan, geleidelijk, zonder het te weten,
op een dag in het verschiet,
de antwoorden ervaren.
Zie ook hier voor een bewerking van en toelichting op deze tekst.
Pagina laatst bijgewerkt 8-10-2026
Home --- Citatenindex