Sina (28)

Epiloog

Voorbije zondag een viering met een preek van Aty van Noort, tot voor een jaar of vijf voorganger in de wijk waar ik woon. Kort, kernachtig, recht uit de mens, direct uit het hart. Dus treffend, ontroerend, bezielend. Met zo'n bezieling mag de kerk nog hoop voor de toekomst hebben, lijkt me.

De preek gaat deels over Jeremia. Wat me is bijgebleven is het thema: ons leven rolt als een dubbeltje op z'n kant. Valt het naar links of naar rechts? Wordt het ja of wordt het nee? Onze hele levensweg zit vol van keuzes op het scherp van de snede: kiezen we voor go(e)d of kiezen we voor kwaad?

In de assertiviteitstrainingen die ik bijna mijn hele arbeidzame leven heb gegeven, gebruikte ik ook zo'n soort beeld. Het gaat daar om de keuzemomenten: zeg ik ja (terwijl ik nee zou willen zeggen), of zeg ik hoe ik er tegenaan kijk en kies ik ervoor m'n eigen grenzen te respecteren. In assertiviteitstrainingen respecteren velen de ander meer dan zichzelf en doen van daaruit zichzelf, vaak chronisch, tekort. Ik gebruik ook wel het beeld van het levensautootje: Ieder rijdt het eigen levensautootje, een leven lang. En met ieder rijdt af en toe een ander mee, soms ook meerderen tegelijk. In tegenstelling tot wanneer de bestuurder in een echte auto rijdt, staat hij of zij in het eigen levensautootje ieder die een stukje meerijdt toe naar willekeur aan het stuur te trekken. In de echte auto zou je dat levensgevaarlijk noemen, in het levensautootje is het dat op den duur evenzeer! Natuurlijk: het is goed om de ander tegemoet te komen, van dienst te zijn. Maar niet als dat niet van harte is, als dat tegen jezelf indruist, als dat tot gevolg heeft dat je jezelf zo opzij schuift dat je niet tot je recht komt of dat je zelfrespect eronder lijdt.

Gisteren hebben we Sina begraven. Ook haar leven rolde als een dubbeltje op z'n kant. Alleen, haar zieke geest ontnam haar dikwijls de keuzevrijheid. Haar keuze is, denk ik, dikwijls bepaald geweest vanuit overlevingsdrang.

In de kerk mocht ik enkele woorden zeggen. Voor wie we ze (her)lezen wil, neem ik ze tot slot hieronder over:
Goede mensen, ik ben blij vandaag het voorrecht te hebben te midden van u allen, die Sina in haar leven nabij bent geweest, te mogen zijn. In de 28 jaar die ik Sina heb mogen kennen, heb ik vele namen van haar gehoord zonder te weten wie de mensen achter die namen waren. Ik neem aan dat ook juist die mensen vandaag door Sina hier samenzijn. U zult het met me eens zijn: Sina was een bijzonder mens. Ik voel haar in deze dagen als de meest bijzondere mens die ik kende. Steeds ook weer dringen zich beelden aan me op van het verblijf van Sina met mijn vrouw en mij in Rome en met name zie ik ons op het Sint-Pietersplein, in de Sint-Pieterskerk, waar we alle dagen van ons verblijf kwamen. Sina wilde naar de paus. Sina wás bij de paus. Er was vijf meter tussen haar en hem. Ik noem dit, omdat het voor Sina de reis van haar leven was. Samen met haar gingen we omhoog naar de koepel. Sommigen van u zullen dit herkennen. Maar Sina durfde op een bepaald moment niet hoger en we posteerden haar in een hoekje waar ze kon zitten en vroegen haar daar op ons te wachten. We dachten, als het te ver zou zijn, naar haar terug te zullen kunnen keren. Maar de route bleek eenrichtingsweg: we moesten door en konden niet terug en de route was veel langer dan gedacht. En toen moesten we om die immense kerk heen, om de ingang van de route terug te vinden. En toen stond daar een file van wachtenden. We namen in overleg met een bewaker een ingang die niet genomen mocht worden en we vonden Sina op de plek waar we haar achterlieten. Ze had nog een Nederlandse mevrouw gesproken, vertelde ze opgetogen. Tegen het verkeer in keerden we naar de ingang terug. En dan: mijn bezorgdheid in die minuten tegenover haar totale onbezorgdheid! Er kon Sina gewoon niets gebeuren!

Sina is gestorven, na een lange en uitputtende strijd. Al een maand geleden schreef ik: 'Stervenden laten zich soms tegenhouden door een achterblijver die nog niet kan loslaten.' Ik denk niet dat dat bij Sina zo was. Sina hield zichzelf nog tegen, kón zich nog niet overgeven. Sina was nu eenmaal halsstarrig, zoals alleen Sina dat kon zijn. Ik bad in die dagen dat ze zou leren loslaten. Twee weken geleden schreef ik: 'Ik merk dat ik er stil van word, dat woorden niet meer kunnen bevatten wat er gebeurt en wat ik voel. Ik heb verdriet om Sina's lijden, haar nog immer niet los kunnen laten en zich overgeven. Steeds weer praat ik erover met haar. Ze lijkt dat ook zo te willen. 'Het gaat niet meer', zegt ze en ze weet dat ze dood zal gaan. Maar haar hart is taai, haar geest weerbarstig en vooral dat laatste is het dat haar nog hier houdt, denk ik. Sterven heeft kennelijk tijd nodig.'

Sina had altijd al tijd nodig om zich gewonnen te geven, soms veel tijd. Onverzettelijk kon ze zijn en in die koppige onbuigzaamheid heb ik in de loop der jaren heel wat strijd met haar gevoerd. Eigenzinnig als ze was, wist ze precies wat ze wel en niet wilde en wat ze zich in het hoofd gezet had, was daar niet uit weg te praten. Maar eigenzinnigheid was niet het enige gelukkig: Sina was onbaatzuchtig en vroeg niets voor zichzelf. De hang naar materieel bezit was haar totaal vreemd. Elk bezit ervoer ze eerder als last dan als lust. Ze was dankbaar voor alles, maar dan ook alles wat ze wel accepteren kon en die dankbaarheid uitte ze ook. En ze was bescheiden, bijna akelig bescheiden. Pas na haar sterven bedacht ik hoe haar twijfel wat het geloof betreft - ik sprak daar in haar laatste weken herhaaldelijk over met haar - geduid moet kunnen worden in het licht van deze bescheidenheid. Sina eigende zich God niet toe, evenmin als ze zich nimmer tijd, energie of bezit van een medemens toe-eigende. Ze was 'baas van zichzelf' en zichzelf genoeg. Het rijkst is wie het minst verlangt, zei Seneca.

Twee dagen voordat Sina zich wel over móést geven, schreef ik: De dood alleen kent de genade de chaos op te ruimen die geen mensenkind meer op orde brengen kan. En nu: Sina is er niet meer, want ze is vrij. Ze liet haar doodzieke lichaam achter en herwon de ruimte waarin ze kan gaan en zijn waar ze wil, waarin ze voor ons die achterblijven eindeloos ver verwijderd is en, o wonder, tegelijk dichterbij dan ooit.

- - *)

*) Kies 'Start' voor de hele reeks verhalen over Sina op volgorde.

Pagina gemaakt in vroeger jaren.