Eikenprocessierups in Nederland

De eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea) vormt in ons land, met uitzondering van de provincies Groningen, Friesland, Noord-Holland en Zeeland, momenteel een plaag. De rups is de voorbije jaren vanuit België in ons lang opgetrokken. In de winter zijn de eitjes te vinden op de takken van eikenbomen. Vanaf medio april zien we de eerste rupsjes, nog zonder brandharen. Vanaf medio mei en in de maand juni zijn de rupsen volgroeid (3 cm. lang) en hebben ze de gevreesde brandharen (die 0,2 tot 0,3 mm. lang zijn, dus vrijwel niet waar te nemen). Elke rups heeft er tot wel een miljoen van! In deze periode is de overlast dan ook het grootst. Daarna komen de brandharen tot medio september voor in de lege nesten en veranderen de rupsen in nachtvlinders (eikenprocessierupsvlinders) die slechts twee dagen leven, maar grote afstanden kunnen afleggen om hun eitjes elders op eikentakken te leggen. Eén vlinder kan tot 200 eitjes leggen. Na half september is de overlast voorbij, alhoewel bij directe aanraking van de nesten nog altijd problemen kunnen ontstaan.

De nesten zijn herkenbaar aan de dichte spinsels op de stam en de dikkere takken van de eik. In mei, juni en juli ziet men nabij de spinselnesten processieachtige colonnes of klonters. De rupsen verplaatsen zich vooral s nachts, waarbij zij in lange stroken dicht bij elkaar voortkruipen. Overdag keren ze terug naar hun nesten. Ze eten eikenbladeren, met als zichtbaar gevolg de kaalgevreten eikenbomen. Droge winters en droge, warme zomers stimuleren de ontwikkeling van de rups.

De brandharen kunnen zich vooral tussen medio mei en eind juni ook via de lucht verspreiden. In juli, augustus en eerste helft september kan dit ook nog, maar is er minder overlast. Meestal ontstaan binnen acht uur na contact jeukende, pijnlijke rode plekken op de huid, soms krijgt men last van de ogen en de luchtwegen (ademnood). Spoel huid en/of ogen uit met water, was de kleding en gebruik een zachte crème met menthol of aloë-vera-gel. De klachten verdwijnen meestal binnen een paar weken, maar houden bij sommigen jarenlang aan. Het is al met al zeer raadzaam zo mogelijk contact met de eikenprocessierups te mijden.

PS 23-7-2010: Gebleken is dat de eikenprocessierups ook ondergronds kan nestelen. Vermoed wordt dat dit gebeurt onder druk van warm weer. Door moeilijk te vinden grondnesten kan de populatie zich vrijwel ongehinderd uitbreiden.

PS2 19-6-2014: Ook Overijssel, Drenthe en Friesland moeten dit jaar aan de eikenprocessierups geloven. Groningen heeft de eerste ook al gelokaliseerd.

Mechelen, eikenprocessierupsen op boomstam, 30-6-2013 (eigen foto)
Mechelen, eikenprocessierupsen op boomstam,
30-6-2013 (eigen foto)

Pagina geschreven 21 juni 2010, laatst aangevuld 19-6-2014.

- - -